ویلیام هیسکیت لیور در سال ۱۸۸۴ یک صابون جدید به نام «سانلایت» (Sunlight) روانه بازار انگلستان کرد. این صابون نوآورانه بهجای چربی کاملاً حیوانی از روغنهای گیاهی مانند نخل و نارگیل ساخته میشد که کفکنندگی بهتر و قدرت پاککنندگی بالاتری داشت. مهمتر آنکه لیور برای نخستین بار صابون را بهشکل بستهبندیشده و با نام تجاری عرضه کرد – اقدامی کمسابقه در آن دوران.
محبوبیت صابون سانلایت بهسرعت اوج گرفت. تا اواخر دهه ۱۸۸۰ تولید آن به ۴۵۰ تن در هفته رسید و لیور را بر آن داشت تا یک کارخانه بزرگ احداث کرده و روستایی به نام «پورت سانلایت» برای کارکنان بسازد. این روستا دارای خانههای باکیفیت، امکانات رفاهی و تفریحی برای کارگران بود و یکی از نخستین نمونههای توجه مسئولانه یک شرکت به رفاه کارکنان بهشمار میآید.
رشد کسبوکار خانوادگی لیور ادامه یافت و در سال ۱۸۹۰ فروش سالانه صابون سانلایت به حدود ۴۰ هزار تن رسید. شرکت خانوادگی لیور که به نام «لیور برادرز» (Lever Brothers) ثبت شده بود، در همین دوران شروع به توسعهٔ بینالمللی کرد و کارخانهها، شبکه صادرات و حتی مزارع کشت روغن نخل را در اروپا، آمریکا و مستعمرات بریتانیا راهاندازی نمود.
شکلگیری یونیلیور در اروپا
درحالیکه صابون سانلایت در بریتانیا انقلابی در صنعت بهداشت ایجاد کرده بود، در همان دوران در کشور هلند دو برادر به نامهای یورگنس و ون دنبِرگ نیز به نوآوری در صنعت غذایی دست زده بودند. این دو خانواده از دهه ۱۸۷۰ تولید کره گیاهی مارگارین را آغاز کرده و به رقبای سرسخت یکدیگر تبدیل شده بودند. رقابت شدید و شرایط دشوار اقتصادی اوایل قرن بیستم سرانجام آنان را متقاعد به همکاری کرد؛ ابتدا در سال ۱۹۰۸ منافع خود را تا حدی ادغام کردند و سپس در سال ۱۹۲۷ یک اتحاد بزرگ به نام «مارگارین یونی» (Margarine Unie) تشکیل دادند که شرکتهای مارگارین هلندی (و همتای انگلیسی آن Margarine Union Ltd) را زیر یک چتر واحد جمع کرد.
از سوی دیگر شرکت لیور برادرز تا دهه ۱۹۲۰ علاوه بر صابون، وارد صنعت تولید مارگارین نیز شده بود و عملاً هر دو گروه (تولیدکنندگان مارگارین و تولیدکنندگان صابون) در تأمین مواد اولیه یعنی روغنها و چربیها وجه مشترک داشتند. پس از دو سال مذاکره، این دو رقیب بزرگ به این نتیجه رسیدند که اتحاد بهجای دشمنی، بهصرفهتر است و تصمیم گرفتند بهجای رقابت، مسیر ادغام را در پیش گیرند.
نهایتاً در ۲ سپتامبر ۱۹۲۹ طی رویدادی که از تأثیرگذارترین اتفاقات صنعتی اروپا نام گرفت، لیور برادرز و مارگارین یونی تفاهمنامهٔ ادغام امضا کردند و در اول ژانویه ۱۹۳۰ شرکت جدیدی به نام «یونیلیور» بهصورت رسمی متولد شد.
یونیلیور ساختاری منحصربهفرد پیدا کرد؛ بهگونهای که دو شرکت مادر با هیئتمدیرهای مشترک عملاً یک مجموعه واحد را تشکیل میدادند. این اتحاد بلافاصله یونیلیور را به یکی از بزرگترین شرکتهای جهان بدل کرد. در سالهای ابتدایی پس از ادغام، یونیلیور بیش از یکسوم روغنها و چربیهای تجاری کل دنیا را خریداری و پردازش میکرد و صدها کارخانه و شرکت زیرمجموعه در اروپا، آمریکا و آسیا تحت مدیریت آن قرار گرفت.
از آن زمان تاکنون، یونیلیور با گسترش مداوم کسبوکار خود در حوزههای گوناگون به یکی از غولهای صنعت کالاهای مصرفی تبدیل شده است. این شرکت در طول دههها صدها برند مشهور را به خانواده خود افزوده و امروز مالک بیش از ۴۰۰ برند مختلف است که در بیش از ۱۹۰ کشور جهان به فروش میرسند. برندهای نامآشنایی چون داو ، وازلین، لیپتون، هلمَنز، سیف، دامستوس، لوکس، سیگنال و کلوسآپ تنها نمونههایی از نامهای تجاری تحت پرچم یونیلیور هستند. یونیلیور اکنون با اتکا به این سبد عظیم برندها و نوآوریهای پیوسته، یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی است و بهعنوان یک کسبوکار پایا و آیندهنگر شناخته میشود.
یونیلیور ایران – از واردات تا تولید ملی
یونیلیور اگرچه یک شرکت بینالمللی است، اما ریشههای عمیقی در بازارهای محلی سراسر جهان دوانیده است. در ایران، محصولات یونیلیور دههها از طریق واردات در دسترس مصرفکنندگان بودهاند؛ اما حضور مستقیم یونیلیور در بازار ایران رسماً از اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد. در آن سالها برخی محصولات به واسطه شرکتهای توزیعکننده وارد میشدند.
طی سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ مدیران یونیلیور با بررسی ظرفیتهای رشد بازار ایران و آینده روشن آن، تصمیم گرفتند بهجای صرفاً واردات، در داخل کشور سرمایهگذاری کنند و خط تولید راهاندازی نمایند. سرانجام در ۱۴ مهرماه ۱۳۸۲ (اکتبر ۲۰۰۳) شرکت «یونیلیور ایران» بهطور رسمی ثبت شد. این نقطه عطفی در حضور یونیلیور بود که به شرکت امکان داد فعالیتهایش را بهطور مستقیم در ایران اداره کند.
پس از ثبت رسمی، یونیلیور ایران قطعه زمینی را در شهر صنعتی البرز (استان قزوین) برای احداث کارخانه برگزید و از همان سال ساخت کارخانه آغاز شد. در سال ۱۳۸۳ اولین خط تولید داخلی یونیلیور در ایران به راه افتاد و چای لیپتون با استفاده از فناوری روز جهان بهصورت بومی تولید شد.
کمی بعد در سال ۱۳۸۴ ساختمان کارخانه تکمیل گردید و تولید چای کیسهای لیپتون به این سایت جدید منتقل شد. بدینترتیب، لیپتون به نخستین محصول یونیلیور ایران بدل شد که بهصورت تولید داخل به دست مصرفکنندگان رسید. این موفقیت سرآغاز مسیری بود که طی آن یونیلیور ایران ضمن ارتقای کیفیت تولید داخلی، آرمان عرضه محصولات بومی با کیفیت جهانی را محقق میساخت. در همان سال ۱۳۸۴ تولید داخلی صابونهای قالبی لوکس (Lux) نیز آغاز شد و این محصول به بازار ایران عرضه گردید.
پس از آن، روند توسعه پرتفوی محصولات یونیلیور ایران شتاب گرفت. در سال ۱۳۸۵ خطوط تولید خمیردندان سیگنال که از برندهای محبوب بهداشت فردی است راهاندازی شد. طی چند سال، سبد محصولات تولید داخل گستردهتر شد. بهعنوانمثال، در سال ۱۳۹۲ یونیلیور ایران دو محصول از دسته شویندههای خانگی خود – سیف (Cif) و دامستوس (Domestos) – را برای اولینبار بهصورت تولید داخل روانه بازار کرد. این اقدام، آغازگر تولید گروه محصولات بهداشت خانه توسط یونیلیور در ایران بود.
سپس در سال ۱۳۹۶ با توسعه بیشتر این دسته، پودر لباسشویی اُمو (Omo) نیز به جمع محصولات تولید داخل یونیلیور ایران پیوست و به بازار عرضه شد. طی دهه ۱۳۹۰ (۲۰۱۰ میلادی)، با رشد کسبوکار یونیلیور در ایران، داخلیسازی محصولات بهداشت شخصی نیز در دستور کار قرار گرفت. تا پیش از آن برخی نامهای تجاری مطرح مانند داو، سانسیلک و کلییر سالها بهصورت وارداتی در بازار حضور داشتند و به سبد مصرف خانوادههای ایرانی راه یافته بودند.
یونیلیور ایران از اواخر این دهه تولید داخلی این برندها را با کیفیتی همتراز محصولات جهانی آغاز کرد. همزمان، تولید و عرضه سایر محصولات وارداتی یونیلیور نیز یکی پس از دیگری در داخل کشور محقق شد؛ از جمله اسپری کامفورت و خمیردندان کلوزسآپ که خط تولیدشان در ایران به راه افتاد.
این روند در سالهای اخیر ادامه یافته است. در سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱) یونیلیور ایران با راهاندازی خط تولید رولهای ضدتعریق رکسونا مجموعه محصولات بهداشت فردی خود را توسعه داد. تنها یک سال بعد، در ۱۴۰۱، خطوط تولید مایع لباسشویی کامفورت، شامپوی لوکس و حتی مسواک سیگنال نیز به کارخانه یونیلیور ایران اضافه شد. به موازات گسترش مجموعه تولیدات، وابستگی شرکت به واردات مواد اولیه کاهش چشمگیری پیدا کرد و بومیسازی تأمین مواد به موفقیتی بزرگ انجامید. برنامهریزیها برای تأمین حداکثری از منابع داخل در سال ۱۴۰۰ شدت گرفت و نتیجه آن شد که تا سال ۱۴۰۱ حدود ۴۴٪ از مواد اولیه یونیلیور ایران از داخل کشور تأمین شود. این روند ادامه یافت تا جایی که اکنون میزان تأمین مواد اولیه از داخل به ۹۲٪ رسیده است.
به بیان دقیقتر، ۱۰۰٪ مواد بستهبندی و ۸۴٪ مواد اولیه محصولات یونیلیور ایران از داخل کشور تأمین میشود. کاهش اتکا به واردات و راهاندازی گسترده خطوط تولید در داخل، علاوه بر ایجاد اشتغال، باعث شد کالاهایی با کیفیت برابر با نمونههای جهانی ولی تولیدشده در داخل به دست مصرفکنندگان ایرانی برسد.
امروز یونیلیور ایران محصولات ۱۱ برند مطرح یونیلیور جهانی را در بازار کشور عرضه میکند؛ از شامپو و صابون گرفته تا مواد شوینده خانگی. این محصولات صرفاً برای مصرف بازار داخل تولید شده و فعلاً برنامهای برای صادرات آنها وجود ندارد. یونیلیور ایران همچنین با حمایت شرکت مادر، طی سالهای اخیر سرمایهگذاری قابلتوجهی برای توسعه فعالیتهای خود انجام داده است. بهعنواننمونه، در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ میلادی مجموعاً ۲۰ میلیون یورو سرمایه تازه جهت راهاندازی خطوط تولید جدید و گسترش کسبوکار یونیلیور در ایران تزریق شده است. چنین سرمایهگذاریهایی نویدبخش تداوم رشد یونیلیور در بازار ایران و افزایش نقشآفرینی آن در صنعت داخلی است.
مسئولیت اجتماعی و افتخارات یونیلیور
یونیلیور همواره خود را شرکتی هدفمحور میداند که رسالتش افزودن نشاط به زندگی از طریق بهبود بهداشت و تغذیه است. این رویکرد در یونیلور ایران نیز بهخوبی دیده میشود. از ابتدای فعالیت در کشور، علاوه بر تولید و تجارت، به توانمندسازی جوانان و مشارکت در توسعه پایا توجه شده است. یونیلیور ایران با دانشگاههای داخلی تفاهمنامههای همکاری منعقد کرده و در رویدادهای علمی و نمایشگاههای کار حضور فعال دارد.
این شرکت از حدود سال ۱۳۹۵ دو برنامه کارآموزی و پرورش مدیران آینده (با عناوین ULIP و UFLP) راهاندازی کرده است تا دانشجویان و فارغالتحصیلان مستعد در بخشهای مختلف (از زنجیره تأمین و منابع انسانی تا بازاریابی) دورههای آموزشی و تجربه کاری کسب کنند.
در حوزه مسئولیت اجتماعی و خدمات به جامعه نیز یونیلیور ایران گامهای مؤثری برداشته است. بهعنواننمونه، این شرکت در قالب پروژههای ارتقای بهداشت مدارس مشارکت داشته و در تجهیز امکانات بهداشتی و آموزشی مدارس مناطق کمبرخوردار سهیم بوده است. ساخت سرویسهای بهداشتی و آبخوری در مدارس، اهدای سیستمهای رایانهای به مدارس و تأمین محصولات بهداشتی مورد نیاز خیریهها (از جمله ارسال کمک به مؤسسه محک) بخشی از این تلاشها بوده است.
در دوران همهگیری کووید-۱۹ نیز یونیلیور ایران در یک ابتکار سهجانبه با یونیسف و دولت، مقادیر قابلتوجهی محلول ضدعفونیکننده و سفیدکننده دامستوس تولیدی خود را به دانشگاههای علوم پزشکی مناطق محروم اهدا کرد تا به بهبود بهداشت خانوادههای آسیبپذیر کمک کند.
تلاشهای یونیلیور ایران طی دو دهه فعالیت خود با جوایز و افتخارات متعددی همراه بوده است. از جمله میتوان به دریافت «جایزهٔ کریستال» در سال ۱۳۹۹ اشاره کرد که هر سال تنها به سه شرکت برتر اعطا میشود و ارزیابی آن بر پایه اجرای موفقیتآمیز اصول ایمنی و سلامت در تولید، استراتژی و مدیریت است. همچنین یونیلیور ایران در ششمین همایش ملی کیفیت (سال ۱۴۰۰) تندیس زرین این همایش را از آن خود کرد.
افزون بر این، یونیلیور ایران در سال ۱۴۰۳ برای چندمین سال پیاپی بهعنوان «شرکت برگزیده سلامتمحور» در کشور معرفی شد. مجموعه این افتخارات – که تنها بخشی از دستاوردهای یونیلیور ایران به شمار میآیند – نشانگر تثبیت جایگاه این شرکت بهعنوان پیشروی تولید داخلی با استانداردهای جهانی و کسبوکاری مسئولانه در ایران است.
در طول ۹۰ سال گذشته، یونیلیور جهانی همواره جزو پیشگامان و نوآوران صنعت بوده و با تمرکز بر پایداری، کسبوکار خود را رشد داده است. داستان یونیلیور از یک صابون کوچک خانوادگی آغاز شد و امروز به شبکهای از صدها برند بینالمللی در حوزههای گوناگون انجامیده است. این شرکت با تکیه بر میراث خود در فرهنگهای محلی و استراتژی رشد آیندهنگر، نهتنها موفقیت کنونی بلکه چشمانداز روشنتری برای آینده صنعت کالاهای مصرفی ترسیم کرده است. یونیلور ایران نیز بهعنوان یکی از زیرمجموعههای این شرکت، طی دو دهه فعالیت توانسته است نمونهای از همین میراث جهانی در مقیاس محلی باشد؛ میراثی که پایههای موفقیت آتی آن در بازار ایران را مستحکم میکند.